Αλληλέγγυα ευθύνη φορολογικού αντιπροσώπου: Ώρα για εξορθολογισμό του θεσμικού πλαισίου
Του Νίκου Σιακαντάρη
Η πρόσφατη Απόφαση ΔΕΔ 1343/2025 σχετικά με την αλληλέγγυα και εις ολόκληρον ευθύνη του φορολογικού αντιπροσώπου για την απόδοση ΦΠΑ υπενθυμίζει, με τρόπο απολύτως σαφή, ότι ο θεσμός αυτός αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την προστασία των δημοσίων εσόδων. Ταυτόχρονα όμως αναδεικνύει και τις αδυναμίες του ισχύοντος πλαισίου, οι οποίες δημιουργούν σημαντικά λειτουργικά και επιχειρηματικά ζητήματα.
Η ευθύνη του αντιπροσώπου στηρίζεται στα άρθρα 55 περ. α’ και 36 παρ. 7 του Κώδικα ΦΠΑ. Ο νομοθέτης έχει από χρόνια υιοθετήσει μια αυστηρή λογική:
Από τη στιγμή που ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο αποδέχεται τον ρόλο του φορολογικού αντιπροσώπου, καθίσταται αυτοδικαίως συνυπόχρεο με τον υπόχρεο για κάθε ζήτημα δήλωσης και απόδοσης ΦΠΑ. Η Φορολογική Διοίκηση δικαιούται να στραφεί απευθείας εναντίον του χωρίς να απαιτείται προηγούμενη διερεύνηση ή εξάντληση ενεργειών κατά του αλλοδαπού υπόχρεου.
Η ερμηνεία αυτή, όπως επιβεβαιώνεται και από τη ΔΕΔ, έχει συνεκτική νομική βάση και υπηρετεί έναν βασικό στόχο: τη διασφάλιση ότι το Δημόσιο δεν θα παραμείνει εκτεθειμένο σε περιπτώσεις φορολογικών οφειλών επιχειρήσεων που δεν διαθέτουν ουσιαστική παρουσία στην Ελλάδα.
Το θεσμικό κενό: απουσία προστατευτικών μηχανισμών για τον αντιπρόσωπο
Παρά τη νομική ορθότητα της απόφασης, το πλαίσιο αυτό έχει μια σημαντική αδυναμία:
δεν προβλέπει μηχανισμούς ισορροπίας και ασφαλιστικές δικλείδες για τον ίδιο τον φορολογικό αντιπρόσωπο.
Σήμερα δεν υπάρχουν:
- Δυνατότητα περιορισμού της ευθύνης ανάλογα με το είδος των συναλλαγών,
- Ειδική ασφαλιστική κάλυψη προσαρμοσμένη στον θεσμό,
- Διαδικασία απαλλαγής ευθύνης σε περιπτώσεις απάτης ή παραπλάνησης από τον αλλοδαπό υπόχρεο,
- Πλαίσιο διαβάθμισης κινδύνου ανάλογα με το ύψος ή τη συχνότητα των συναλλαγών.
Αυτό οδηγεί σε ένα ασύμμετρο μοντέλο, όπου ο αντιπρόσωπος αναλαμβάνει πλήρη ευθύνη χωρίς να διαθέτει αντίστοιχα εργαλεία ελέγχου ή προστασίας. Το αποτέλεσμα είναι ότι αρκετοί επαγγελματίες αποφεύγουν να αναλάβουν τον ρόλο αυτό, περιορίζοντας την ευχέρεια ξένων εταιρειών να δραστηριοποιηθούν με σταθερό και θεσμικά ασφαλή τρόπο στην Ελλάδα.
Ανάγκη για εξορθολογισμό του θεσμικού πλαισίου
Η ΔΕΔ δεν δημιουργεί το πρόβλημα· απλώς το αναδεικνύει.
Το ισχύον πλαίσιο εκπληρώνει τον σκοπό της αποτελεσματικής είσπραξης ΦΠΑ. Ωστόσο, σε μια σύγχρονη οικονομία που επιδιώκει επενδύσεις, ψηφιακή δραστηριότητα και διεθνή παρουσία, η εξέλιξη του θεσμού του φορολογικού αντιπροσώπου είναι πλέον αναγκαία.
Ένας εξορθολογισμός θα μπορούσε να περιλαμβάνει:
- Θέσπιση ασφαλιστικού μηχανισμού (insurance-backed guarantee) για την κάλυψη της ευθύνης σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
- Διαβάθμιση ευθύνης ανάλογα με το προφίλ κινδύνου του υπόχρεου ή το αντικείμενο δραστηριότητας.
- Προστατευτική ρήτρα για αποδεδειγμένες περιπτώσεις απάτης ή παραπλάνησης.
- Ηλεκτρονική πλατφόρμα συνεχούς παρακολούθησης υποχρεώσεων ώστε ο αντιπρόσωπος να έχει πραγματικό έλεγχο των δηλωτικών και πληρωτικών ενεργειών.
- Επανεξέταση της υποχρεωτικότητας του θεσμού στις περιπτώσεις που η επιχείρηση διαθέτει σταθερό τόπο εγκατάστασης ή εγκατάσταση μέσω One-Stop-Shop.
Συμπέρασμα
Η Απόφαση ΔΕΔ 1343/2025 είναι νομικά τεκμηριωμένη και εναρμονίζεται με την πάγια διοικητική πρακτική. Παράλληλα όμως αναδεικνύει την ανάγκη να μεταβούμε σε ένα πιο ισορροπημένο και λειτουργικά σύγχρονο πλαίσιο, το οποίο θα προστατεύει μεν τα συμφέροντα του Δημοσίου, αλλά και θα παρέχει εύλογη ασφάλεια στους επαγγελματίες που αναλαμβάνουν τον ρόλο του φορολογικού αντιπροσώπου.
Η ενίσχυση και ο εξορθολογισμός του θεσμού δεν είναι μόνο θέμα φορολογικής τεχνικής· αποτελεί βασική προϋπόθεση για μια πιο ανοικτή, διαφανή και προβλέψιμη οικονομία που θέλει να προσελκύει σοβαρή διεθνή δραστηριότητα.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο capital.gr
The recent Decision DED 1343/2025 regarding the joint and several liability of the tax representative for the payment of VAT serves as a clear reminder that this institution constitutes a critical tool for safeguarding public revenues. At the same time, however, it also highlights the weaknesses of the existing framework, which give rise to significant operational and business challenges.
The liability of the tax representative is based on Articles 55(a) and 36(7) of the VAT Code. For years, the legislator has adopted a strict approach:
once a natural or legal person accepts the role of tax representative, they automatically become jointly liable with the taxable person for all matters relating to the declaration and payment of VAT. The Tax Administration is entitled to pursue the representative directly, without being required to first investigate or exhaust enforcement actions against the foreign taxable person.
This interpretation, as also confirmed by the DED, has a coherent legal basis and serves a fundamental objective: ensuring that the State is not left exposed in cases of tax liabilities arising from businesses that lack a substantive presence in Greece.
The institutional gap: absence of protective mechanisms for the representative
Despite the legal soundness of the decision, the framework suffers from a significant weakness:
it does not provide balancing mechanisms or safeguards for the tax representative.
At present, there is no provision for:
- Limiting liability according to the type of transactions involved,
- Special insurance coverage tailored to the institution of tax representation,
- A liability release procedure in cases of fraud or deception by the foreign taxable person,
- A risk-tiered framework based on the volume or frequency of transactions.
This results in an asymmetric model, whereby the representative assumes full liability without having equivalent tools of control or protection. As a consequence, many professionals are reluctant to undertake this role, thereby restricting the ability of foreign companies to operate in Greece in a stable and institutionally secure manner.
The need to rationalise the institutional framework
The DED does not create the problem; it merely brings it to the surface.
The current framework fulfils its purpose of ensuring effective VAT collection. However, in a modern economy that seeks investment, digital activity and an international footprint, the evolution of the institution of the tax representative has become imperative.
A rationalisation of the framework could include:
- The establishment of an insurance-backed guarantee mechanism to cover liability in specific cases,
- A graduated liability regime based on the risk profile of the taxable person or the nature of the activity,
- A protective clause for proven cases of fraud or deception,
- An electronic platform for continuous monitoring of tax obligations, enabling the representative to exercise real control over filing and payment actions,
- A reassessment of the mandatory nature of tax representation in cases where the business has a fixed establishment or operates through the One-Stop-Shop scheme.
Conclusion
Decision DED 1343/2025 is legally well-founded and aligned with established administrative practice. At the same time, however, it underscores the need to move towards a more balanced and functionally modern framework—one that safeguards the interests of the State while also providing reasonable protection to professionals who assume the role of tax representative.
Strengthening and rationalising this institution is not merely a matter of tax technique; it is a fundamental prerequisite for a more open, transparent and predictable economy that seeks to attract serious international activity.