N.5278.2026: Μεγάλη Επιστροφή Των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας
Τέθηκε σε ισχύ ο νέος νόμος 5278/2026, με τον οποίο κατοχυρώνεται και υλοποιείται η «Εθνική Κοινωνική Συμφωνία για την ενίσχυση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας», όπως αυτή διαμορφώθηκε κατόπιν θεσμικού διαλόγου μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και των αρμόδιων φορέων.
Το νέο νομοθετικό πλαίσιο σηματοδοτεί μια σαφή μετατόπιση του κέντρου βάρους του καθορισμού των όρων εργασίας από το επίπεδο της ατομικής συμφωνίας προς τις συλλογικές ρυθμίσεις, εξέλιξη η οποία αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο διαμόρφωσης των συνθηκών απασχόλησης στην πράξη.
Στο πλαίσιο αυτό, οι βασικές νομοθετικές παρεμβάσεις εστιάζουν ιδίως στα ακόλουθα:
- Επικουρική αρμοδιότητα της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδος (Γ.Σ.Ε.Ε.) για σύναψη κλαδικών συλλογικών συμβάσεων εργασίας
Διευρύνεται η αρμοδιότητα σύναψης κλαδικών συλλογικών συμβάσεων, καθώς παρέχεται πλέον στην τριτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση των εργαζομένων, τη Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος (Γ.Σ.Ε.Ε.), η δυνατότητα να συνάπτει ή να συνυπογράφει κλαδικές συμβάσεις, κατόπιν σχετικής πρόσκλησης αρμόδιας πρωτοβάθμιας ή δευτεροβάθμιας οργάνωσης εργαζομένων.
Πρακτική συνέπεια: Σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο, στο οποίο η Γ.Σ.Ε.Ε. δεν διέθετε αντίστοιχη αρμοδιότητα, ενισχύεται η συλλογική διαπραγμάτευση σε κλαδικό επίπεδο, ιδίως σε περιπτώσεις κατά τις οποίες οι πρωτοβάθμιες ή δευτεροβάθμιες οργανώσεις δεν διαθέτουν επαρκή διαπραγματευτική ισχύ, γεγονός που αναμένεται να οδηγήσει σε αύξηση των συλλογικών συμβάσεων σε επίπεδο κλάδου και στη θέσπιση ευνοϊκότερων για τους εργαζομένους όρων απασχόλησης.
- Σαφής προσδιορισμός του πεδίου εφαρμογής των κλαδικών συλλογικών συμβάσεων εργασίας
Οι κλαδικές συλλογικές συμβάσεις εργασίας πρέπει να περιλαμβάνουν ρητή αναφορά στους Κωδικούς Αριθμούς Δραστηριότητας (Κ.Α.Δ.) του κλάδου που καλύπτουν, καθώς και σε τυχόν πρόσθετα στοιχεία που εξειδικεύουν την επιχειρηματική δραστηριότητα.
Για τον προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής της συλλογικής σύμβασης σε περιπτώσεις επιχειρήσεων με πολλαπλούς Κ.Α.Δ., λαμβάνεται υπ’ όψιν εκείνος που αντιστοιχεί στην κύρια οικονομική δραστηριότητα. Ο Κ.Α.Δ. συνεκτιμάται με τα λοιπά χαρακτηριστικά του κλάδου, ώστε να διασφαλίζεται ότι επιχειρήσεις με τυπικά διαφορετικό Κ.Α.Δ. δεν αποκλείονται από την εφαρμογή της σύμβασης εφόσον εντάσσονται ουσιαστικά στο πεδίο της.
Πρακτική συνέπεια: Σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο, στο οποίο ο προσδιορισμός του πεδίου εφαρμογής των κλαδικών συμβάσεων βασιζόταν συχνά σε γενικές περιγραφές δραστηριότητας, η εισαγωγή σαφέστερων και αντικειμενικών κριτηρίων αναμένεται να περιορίσει τις αμφισβητήσεις ως προς την υπαγωγή μιας επιχείρησης σε συγκεκριμένη συλλογική σύμβαση, ενισχύοντας την ασφάλεια δικαίου κατά την εφαρμογή της.
- Μείωση του ποσοστού κάλυψης εργαζομένων για την επέκταση κλαδικών και ομοιοεπαγγελματικών συλλογικών συμβάσεων εργασίας
Το απαιτούμενο ποσοστό εργαζομένων που καλύπτονται από κλαδική ή ομοιοεπαγγελματική συλλογική σύμβαση, προκειμένου αυτή να κηρυχθεί γενικώς υποχρεωτική, μειώνεται από άνω του 50% σε άνω του 40%. Επιπλέον, το ποσοτικό αυτό κριτήριο δεν θα εξετάζεται όταν η σύμβαση έχει συναφθεί με τη συμμετοχή της Γ.Σ.Ε.Ε. και αντιπροσωπευτικής εργοδοτικής οργάνωσης ευρύτερης εκπροσώπησης ή πανελλήνιας εμβέλειας, οπότε τεκμαίρεται η πλήρωση της απαιτούμενης αντιπροσωπευτικότητας.
Πρακτική συνέπεια: Σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο, καθίσταται ευχερέστερη η κήρυξη κλαδικών και ομοιοεπαγγελματικών συλλογικών συμβάσεων ως γενικώς υποχρεωτικών, με αποτέλεσμα την ευρύτερη εφαρμογή ενιαίων όρων αμοιβής και απασχόλησης σε επίπεδο κλάδου ή επαγγέλματος.
- Περιορισμός των απαιτούμενων στοιχείων για την εγγραφή στα μητρώα συνδικαλιστικών οργανώσεων και επαναπροσδιορισμός των εννόμων συνεπειών σε περίπτωση μη εγγραφής
Το νέο πλαίσιο αναμορφώνει τη λειτουργία των Μητρώων συνδικαλιστικών οργανώσεων εργαζομένων (ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε.) και εργοδοτών (ΓΕ.ΜΗ.Ο.Ε.). Περιορίζονται τα απαιτούμενα στοιχεία καταχώρισης και ενισχύεται η προστασία προσωπικών δεδομένων. Ενδεικτικά, ο αριθμός των μελών θα προκύπτει από υπεύθυνη δήλωση, ενώ καταργείται η υποχρέωση καταχώρισης οικονομικών καταστάσεων.
Η εγγραφή στα Μητρώα δεν αποτελεί πλέον προϋπόθεση για τη σύναψη συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Η μη εγγραφή και η μη επικαιροποίηση των στοιχείων συνεπάγεται έννομες συνέπειες μόνο σε διαδικασίες που απαιτούν αυξημένο έλεγχο αντιπροσωπευτικότητας, όπως στην επέκταση συλλογικών συμβάσεων και στη μονομερή προσφυγή σε μεσολάβηση και διαιτησία.
Πρακτική συνέπεια: Σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο, απλοποιείται η διαδικασία εγγραφής και επικαιροποίησης στοιχείων στα Μητρώα, καθώς περιορίζεται το εύρος των δεδομένων που απαιτείται να τηρούνται. Επιπλέον, η μη εγγραφή δεν δύναται πλέον να προβάλλεται ως λόγος αποκλεισμού από τη συλλογική διαπραγμάτευση και τη σύναψη συλλογικής σύμβασης εργασίας.
- Επαναφορά της πλήρους μετενέργειας των κανονιστικών όρων των συλλογικών συμβάσεων
Επαναφέρεται η πλήρης μετενέργεια των κανονιστικών όρων των συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Επιπλέον, διευκρινίζεται πλέον ρητά ότι οι όροι των συλλογικών συμβάσεων εφαρμόζονται και στους εργαζομένους που προσλαμβάνονται κατά τη διάρκεια της τρίμηνης παράτασης, εφόσον εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της σύμβασης.
Πρακτική συνέπεια: Σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς της περιορισμένης μετενέργειας – κατά το οποίο, μετά την πάροδο του τριμήνου από τη λήξη ισχύος της συλλογικής σύμβασης, διατηρούνταν μόνο ο βασικός μισθός ή ημερομίσθιο και τα επιδόματα ωρίμανσης, τέκνων, σπουδών και επικίνδυνης εργασίας – πλέον διασφαλίζεται η διατήρηση όλων των κανονιστικών όρων της συλλογικής σύμβασης έως την αντικατάστασή τους από νέα συλλογική ή ατομική ρύθμιση, περιορίζοντας τη δυνατότητα μονομερών μεταβολών κατά το μεταβατικό διάστημα.
- Έλεγχος παραδεκτού μονομερούς προσφυγής στη μεσολάβηση και διαιτησία στον Ο.ΜΕ.Δ. από Επιτροπή Ελέγχου – Κατάργηση δεύτερου βαθμού διαιτησίας
Συστήνεται στον Ο.ΜΕ.Δ. Επιτροπή Ελέγχου Παραδεκτού, η οποία, στο στάδιο μονομερούς αίτησης μεσολάβησης, εξετάζει αν η συνδικαλιστική οργάνωση διαθέτει την απαιτούμενη ικανότητα και αρμοδιότητα, αν είναι εγγεγραμμένη στο αντίστοιχο Μητρώο, αν έχει τηρηθεί η νόμιμη διαδικασία διαπραγμάτευσης και έχει διαπιστωθεί η αποτυχία των συλλογικών διαπραγματεύσεων, καθώς και την τήρηση τυχόν ειδικής πρόβλεψης συλλογικής σύμβασης εργασίας.
Στο στάδιο της διαιτησίας εξετάζονται τα ανωτέρω ζητήματα, εφόσον δεν έχουν ήδη κριθεί κατά το στάδιο της μεσολάβησης, και επιπλέον αν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις μονομερούς προσφυγής στη διαιτησία, ενώ ο δεύτερος βαθμός διαιτησίας καταργείται.
Πρακτική συνέπεια: Σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο, εισάγεται προγενέστερος έλεγχος των προϋποθέσεων προσφυγής στη μεσολάβηση και στη διαιτησία, γεγονός που αναμένεται να περιορίσει διαδικασίες που εκκινούν χωρίς να πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις. Παράλληλα, η κατάργηση του δεύτερου βαθμού διαιτησίας αναμένεται να συμβάλει στην επιτάχυνση της διαδικασίας και σε συντόμευση του χρόνου εκκρεμότητας των συλλογικών διαφορών.
An article by Ellianna Maratou
Law No. 5278/2026 has entered into force, establishing and implementing the National Social Agreement for the Strengthening of Collective Labor Agreements, as formulated following institutional dialogue between the social partners and the competent authorities.
The new legislative framework marks a clear transition in the primary level at which employment terms are determined, moving from the level of individual agreements to collective regulation, a development that is expected to significantly affect the way employment conditions are determined in practice.
In this context, the main legislative interventions focus particularly on the following:
- Subsidiary competence of the Hellenic General Confederation of Labor for concluding sectoral collective labor agreements
The competence to conclude sectoral collective labor agreements is broadened, as the third-level trade union organization of employees, the Hellenic General Confederation of Labor, is now granted the possibility to conclude or co-sign sectoral agreements, following a relevant invitation by a competent primary or secondary-level employees’ organization.
Practical consequence: Compared to the previous framework, under which the Hellenic General Confederation of Labor did not possess such competence, sectoral collective bargaining is strengthened, particularly in cases where primary or secondary organizations lack sufficient bargaining power. This development is expected to lead to an increase in sector-level collective agreements and in the establishment of more favorable employment terms for employees.
- Clear determination of the scope of application of sectoral collective labor agreements
Sectoral collective labor agreements must include explicit reference to the Activity Code Numbers of the sector they cover, as well as any additional elements that specify the business activity.
For determining the scope of application of the collective agreement in cases of enterprises with multiple Activity Code Numbers, the one corresponding to the main economic activity is taken into account. The relevant code is assessed in conjunction with the other characteristics of the sector, so as to ensure that enterprises with formally different Activity Code Numbers are not excluded from the application of the agreement if they substantially fall within its scope.
Practical consequence: Compared to the previous framework, in which the determination of the scope of application of sectoral agreements was often based on general descriptions of activity, the introduction of clearer and more objective criteria is expected to reduce disputes regarding the inclusion of an enterprise under a specific collective agreement, enhancing legal certainty in its application.
- Reduction of the employee coverage threshold for the extension of sectoral and occupational collective labor agreements
The required percentage of employees covered by a sectoral or occupational collective agreement, in order for it to be declared generally binding, is reduced from over 50% to over 40%. Additionally, this quantitative criterion will not be examined when the agreement has been concluded with the participation of the Hellenic General Confederation of Labor and a representative employers’ organization of broader representation or nationwide scope, in which case the requirement of representativeness is presumed to be fulfilled.
Practical consequence: Compared to the previous framework, it becomes easier to declare sectoral and occupational collective agreements as generally binding, resulting in the broader application of uniform terms of remuneration and employment at sectoral or occupational level.
- Limitation of the required registration information for trade union organisation registries and redefinition of the legal consequences of non-registration
The new framework reforms the operation of the Registries of employees’ trade union organisations (GEMISOE) and employers’ organisations (GEMIOE). The required registration information is reduced, and personal data protection is strengthened. In particular, the number of members will be derived from a statutory declaration, while the obligation to register financial statements is abolished.
Registration in the Registries is no longer a prerequisite for concluding collective labor agreements. Failure to register or to update the relevant entries entails legal consequences only in procedures that require enhanced control of representativeness, such as the extension of collective agreements and unilateral recourse to mediation and arbitration.
Practical consequence: Compared to the previous framework, the procedure for registration and updating registration information in the Registries is simplified, as the scope of data required to be maintained is reduced. Furthermore, non-registration can no longer be invoked as a ground for exclusion from collective bargaining and from the conclusion of collective labor agreements.
- Restoration of the post-expiry effect of the normative terms of collective agreements
The full post-expiry effect of the normative terms of collective labor agreements is restored. It is further expressly clarified that the terms of collective agreements also apply to employees hired during the three-month extension period, provided that they fall within the scope of the agreement.
Practical consequence: Compared to the previous regime of limited post-expiry effect – under which, following the lapse of three months from the expiry of a collective agreement, only the basic wage or daily wage and the allowances for seniority, children, education and hazardous work were maintained – all normative terms of the collective agreement are now preserved until they are replaced by a new collective or individual arrangement, thereby limiting the possibility of unilateral modifications during the transitional period.
- Review of the admissibility of unilateral recourse to mediation and arbitration before O.ME.D. by an Admissibility Review Committee – Abolition of second-level arbitration
An Admissibility Review Committee is established within O.ME.D., which, at the stage of a unilateral application for mediation, examines whether the trade union organization has the required capacity and competence, whether it is registered in the corresponding Registry, whether the lawful bargaining procedure has been followed and the failure of collective negotiations has been established, as well as compliance with any special provision of the collective labor agreement.
At the arbitration stage, the above issues are examined, if they have not already been decided at the mediation stage, and additionally whether the statutory prerequisites for unilateral recourse to arbitration are met, while second-level arbitration is abolished.
Practical consequence: In relation to the previous framework, a prior review of the prerequisites for recourse to mediation and arbitration is introduced, which is expected to limit proceedings initiated without satisfying the statutory requirements. At the same time, the abolition of second-level arbitration is expected to contribute to expediting the procedure and reducing the duration of pending collective disputes.