N.5278.2026:  Μεγάλη Επιστροφή Των Συλλογικών  Συμβάσεων Εργασίας

Της Ελληάννας Μαράτου

Τέθηκε σε ισχύ ο νέος νόμος 5278/2026, με τον οποίο κατοχυρώνεται και υλοποιείται  η «Εθνική Κοινωνική Συμφωνία για την ενίσχυση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας», όπως αυτή διαμορφώθηκε κατόπιν θεσμικού διαλόγου μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και των αρμόδιων φορέων.

Το νέο νομοθετικό πλαίσιο σηματοδοτεί μια σαφή μετατόπιση του κέντρου βάρους του καθορισμού των όρων εργασίας από το επίπεδο της ατομικής συμφωνίας προς τις συλλογικές ρυθμίσεις, εξέλιξη η οποία αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο διαμόρφωσης των συνθηκών απασχόλησης στην πράξη.

Στο πλαίσιο αυτό, οι βασικές νομοθετικές παρεμβάσεις εστιάζουν ιδίως στα ακόλουθα:

1. Επικουρική αρμοδιότητα της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδος (Γ.Σ.Ε.Ε.) για σύναψη κλαδικών συλλογικών συμβάσεων εργασίας

Διευρύνεται η αρμοδιότητα σύναψης κλαδικών συλλογικών συμβάσεων, καθώς παρέχεται πλέον στην τριτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση των εργαζομένων, τη Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος (Γ.Σ.Ε.Ε.), η δυνατότητα να συνάπτει ή να συνυπογράφει κλαδικές συμβάσεις, κατόπιν σχετικής πρόσκλησης αρμόδιας πρωτοβάθμιας ή δευτεροβάθμιας οργάνωσης εργαζομένων.

Πρακτική συνέπεια: Σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο, στο οποίο η Γ.Σ.Ε.Ε. δεν διέθετε αντίστοιχη αρμοδιότητα, ενισχύεται η συλλογική διαπραγμάτευση σε κλαδικό επίπεδο, ιδίως σε περιπτώσεις κατά τις οποίες οι πρωτοβάθμιες ή δευτεροβάθμιες οργανώσεις δεν διαθέτουν επαρκή διαπραγματευτική ισχύ, γεγονός που αναμένεται να οδηγήσει σε αύξηση των συλλογικών συμβάσεων σε επίπεδο κλάδου και στη θέσπιση ευνοϊκότερων για τους εργαζομένους όρων απασχόλησης.

2. Σαφής προσδιορισμός του πεδίου εφαρμογής των κλαδικών συλλογικών συμβάσεων εργασίας

Οι κλαδικές συλλογικές συμβάσεις εργασίας πρέπει να περιλαμβάνουν ρητή αναφορά στους Κωδικούς Αριθμούς Δραστηριότητας (Κ.Α.Δ.) του κλάδου που καλύπτουν, καθώς και σε τυχόν πρόσθετα στοιχεία που εξειδικεύουν την επιχειρηματική δραστηριότητα.

Για τον προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής της συλλογικής σύμβασης σε περιπτώσεις επιχειρήσεων με πολλαπλούς Κ.Α.Δ., λαμβάνεται υπ’ όψιν εκείνος που αντιστοιχεί στην κύρια οικονομική δραστηριότητα. Ο Κ.Α.Δ. συνεκτιμάται με τα λοιπά χαρακτηριστικά του κλάδου, ώστε να διασφαλίζεται ότι επιχειρήσεις με τυπικά διαφορετικό Κ.Α.Δ. δεν αποκλείονται από την εφαρμογή της σύμβασης εφόσον εντάσσονται ουσιαστικά στο πεδίο της.

Πρακτική συνέπεια: Σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο, στο οποίο ο προσδιορισμός του πεδίου εφαρμογής των κλαδικών συμβάσεων βασιζόταν συχνά σε γενικές περιγραφές δραστηριότητας, η εισαγωγή σαφέστερων και αντικειμενικών κριτηρίων αναμένεται να περιορίσει τις αμφισβητήσεις ως προς την υπαγωγή μιας επιχείρησης σε συγκεκριμένη συλλογική σύμβαση, ενισχύοντας την ασφάλεια δικαίου κατά την εφαρμογή της.

3. Μείωση του ποσοστού κάλυψης εργαζομένων για την επέκταση κλαδικών και ομοιοεπαγγελματικών συλλογικών συμβάσεων εργασίας

Το απαιτούμενο ποσοστό εργαζομένων που καλύπτονται από κλαδική ή ομοιοεπαγγελματική συλλογική σύμβαση, προκειμένου αυτή να κηρυχθεί γενικώς υποχρεωτική, μειώνεται από άνω του 50% σε άνω του 40%. Επιπλέον, το ποσοτικό αυτό κριτήριο δεν θα εξετάζεται όταν η σύμβαση έχει συναφθεί με τη συμμετοχή της Γ.Σ.Ε.Ε. και αντιπροσωπευτικής εργοδοτικής οργάνωσης ευρύτερης εκπροσώπησης ή πανελλήνιας εμβέλειας, οπότε τεκμαίρεται η πλήρωση της απαιτούμενης αντιπροσωπευτικότητας.

Πρακτική συνέπεια: Σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο, καθίσταται ευχερέστερη η κήρυξη κλαδικών και ομοιοεπαγγελματικών συλλογικών συμβάσεων ως γενικώς υποχρεωτικών, με αποτέλεσμα την ευρύτερη εφαρμογή ενιαίων όρων αμοιβής και απασχόλησης σε επίπεδο κλάδου ή επαγγέλματος.

4. Περιορισμός των απαιτούμενων στοιχείων για την εγγραφή στα μητρώα συνδικαλιστικών οργανώσεων και επαναπροσδιορισμός των εννόμων συνεπειών σε περίπτωση μη εγγραφής

Το νέο πλαίσιο αναμορφώνει τη λειτουργία των Μητρώων συνδικαλιστικών οργανώσεων εργαζομένων (ΓΕ.ΜΗ.Σ.Ο.Ε.) και εργοδοτών (ΓΕ.ΜΗ.Ο.Ε.). Περιορίζονται τα απαιτούμενα στοιχεία καταχώρισης και ενισχύεται η προστασία προσωπικών δεδομένων. Ενδεικτικά, ο αριθμός των μελών θα προκύπτει από υπεύθυνη δήλωση, ενώ καταργείται η υποχρέωση καταχώρισης οικονομικών καταστάσεων.

Η εγγραφή στα Μητρώα δεν αποτελεί πλέον προϋπόθεση για τη σύναψη συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Η μη εγγραφή και η μη επικαιροποίηση των στοιχείων συνεπάγεται έννομες συνέπειες μόνο σε διαδικασίες που απαιτούν αυξημένο έλεγχο αντιπροσωπευτικότητας, όπως στην επέκταση συλλογικών συμβάσεων και στη μονομερή προσφυγή σε μεσολάβηση και διαιτησία.

Πρακτική συνέπεια: Σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο, απλοποιείται η διαδικασία εγγραφής και επικαιροποίησης στοιχείων στα Μητρώα, καθώς περιορίζεται το εύρος των δεδομένων που απαιτείται να τηρούνται. Επιπλέον, η μη εγγραφή δεν δύναται πλέον να προβάλλεται ως λόγος αποκλεισμού από τη συλλογική διαπραγμάτευση και τη σύναψη συλλογικής σύμβασης εργασίας.

5. Επαναφορά της πλήρους μετενέργειας των κανονιστικών όρων των συλλογικών συμβάσεων

Επαναφέρεται η πλήρης μετενέργεια των κανονιστικών όρων των συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Επιπλέον, διευκρινίζεται πλέον ρητά ότι οι όροι των συλλογικών συμβάσεων εφαρμόζονται και στους εργαζομένους που προσλαμβάνονται κατά τη διάρκεια της τρίμηνης παράτασης, εφόσον εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της σύμβασης.

Πρακτική συνέπεια: Σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς της περιορισμένης μετενέργειας – κατά το οποίο, μετά την πάροδο του τριμήνου από τη λήξη ισχύος της συλλογικής σύμβασης, διατηρούνταν μόνο ο βασικός μισθός ή ημερομίσθιο και τα επιδόματα ωρίμανσης, τέκνων, σπουδών και επικίνδυνης εργασίας – πλέον διασφαλίζεται η διατήρηση όλων των κανονιστικών όρων της συλλογικής σύμβασης έως την αντικατάστασή τους από νέα συλλογική ή ατομική ρύθμιση, περιορίζοντας τη δυνατότητα μονομερών μεταβολών κατά το μεταβατικό διάστημα.

6. Έλεγχος παραδεκτού μονομερούς προσφυγής στη μεσολάβηση και διαιτησία στον Ο.ΜΕ.Δ. από Επιτροπή Ελέγχου – Κατάργηση δεύτερου βαθμού διαιτησίας

Συστήνεται στον Ο.ΜΕ.Δ. Επιτροπή Ελέγχου Παραδεκτού, η οποία, στο στάδιο μονομερούς αίτησης μεσολάβησης, εξετάζει αν η συνδικαλιστική οργάνωση διαθέτει την απαιτούμενη ικανότητα και αρμοδιότητα, αν είναι εγγεγραμμένη στο αντίστοιχο Μητρώο, αν έχει τηρηθεί η νόμιμη διαδικασία διαπραγμάτευσης και έχει διαπιστωθεί η αποτυχία των συλλογικών διαπραγματεύσεων, καθώς και την τήρηση τυχόν ειδικής πρόβλεψης συλλογικής σύμβασης εργασίας.

Στο στάδιο της διαιτησίας εξετάζονται τα ανωτέρω ζητήματα, εφόσον δεν έχουν ήδη κριθεί κατά το στάδιο της μεσολάβησης, και επιπλέον αν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις μονομερούς προσφυγής στη διαιτησία, ενώ ο δεύτερος βαθμός διαιτησίας καταργείται.

Πρακτική συνέπεια: Σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο, εισάγεται προγενέστερος έλεγχος των προϋποθέσεων προσφυγής στη μεσολάβηση και στη διαιτησία, γεγονός που αναμένεται να περιορίσει διαδικασίες που εκκινούν χωρίς να πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις. Παράλληλα, η κατάργηση του δεύτερου βαθμού διαιτησίας αναμένεται να συμβάλει στην επιτάχυνση της διαδικασίας και σε συντόμευση του χρόνου εκκρεμότητας των συλλογικών διαφορών.